2 października 2026 roku w Sali Plenarnej Senatu RP w Warszawie spotkają się parlamentarzyści, przedstawiciele administracji publicznej, organizacji społecznych, środowisk naukowych i prawniczych oraz eksperci zajmujący się ochroną zwierząt. VI Kongres Praw Zwierząt ma być przede wszystkim dyskusją o tym, co w polskim systemie już się zmieniło, gdzie nadal pozostają luki i jak powinny wyglądać kolejne rozwiązania prawne oraz organizacyjne.

Zakres kongresu jest szeroki. W programie znalazły się zarówno kwestie związane bezpośrednio z ustawą o ochronie zwierząt, jak i problemy schronisk, opieki nad kotami, warunków utrzymywania zwierząt gospodarskich czy współistnienia człowieka z dzikimi gatunkami.

W wydarzeniu wezmą udział przedstawiciele organizacji i środowisk aktywnych w obszarze ochrony i dobrostanu zwierząt, w tym Fundacji GRAND AGRO.

Prawo się zmienia. Pytanie, jak działa w praktyce

Kongres otworzyć mają marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska i wicemarszałek Sejmu Dorota Niedziela. Pierwszy panel poświęcono zmianom dotyczącym ochrony zwierząt w czasie X kadencji Sejmu oraz regulacjom, które nadal pozostają przed parlamentem.

To temat szczególnie aktualny, ponieważ w 2026 roku proces legislacyjny w tej dziedzinie wyraźnie przyspieszył. W lipcu zakończyły się parlamentarne prace nad nowelizacją ustawy o ochronie zwierząt dotyczącą m.in. zasad utrzymywania psów i kotów. sejm.gov.pl/….

Równolegle procedowane są kolejne propozycje. Jedna z nich dotyczy zapewnienia wolontariuszom dostępu do schronisk dla zwierząt niezależnie od tego, kto prowadzi daną placówkę. sejm.gov.pl/….

Toczą się również prace nad stworzeniem państwowego systemu identyfikacji zwierząt domowych. Rządowy projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów zakłada powszechne znakowanie i rejestrację tych zwierząt. sejm.gov.pl/….

W praktyce oznacza to, że dyskusja o prawach zwierząt coraz częściej dotyczy nie tylko katalogu zakazów. Równie ważne stają się egzekucja przepisów, identyfikacja właścicieli, odpowiedzialność samorządów, możliwość kontroli oraz przepływ informacji pomiędzy instytucjami.

Kot nie mieści się łatwo w prostych kategoriach

Osobny panel zostanie poświęcony statusowi prawnemu kota i jego wpływowi na efektywność opieki nad zwierzętami tego gatunku.

To zagadnienie bardziej złożone, niż może wynikać z codziennego rozumienia pojęcia „kot”. W praktyce system musi radzić sobie ze zwierzętami właścicielskimi, bezdomnymi oraz kotami wolno żyjącymi. Od kwalifikacji konkretnej sytuacji zależy sposób postępowania, zakres obowiązków samorządu czy możliwość umieszczenia zwierzęcia w schronisku.

Ustawa nakłada na gminy obowiązki związane z opieką nad bezdomnymi zwierzętami i zapobieganiem bezdomności, a coroczne programy gminne obejmują również opiekę nad kotami wolno żyjącymi. W praktyce lokalne rozwiązania mogą różnić się sposobem organizacji dokarmiania, sterylizacji, leczenia czy współpracy ze społecznymi opiekunami.

Znaczenie może mieć również rozwój jednolitego systemu znakowania i rejestracji. Łatwiejsze ustalenie, czy zwierzę ma właściciela, może ograniczyć przynajmniej część problemów pojawiających się obecnie na styku opieki prywatnej, interwencji organizacji i odpowiedzialności gmin.

Schroniska: problemem jest nie tylko liczba miejsc

Jednym z najmocniej systemowych punktów programu ma być dyskusja pod hasłem „Jak zbudować skuteczny nadzór nad schroniskami dla zwierząt?”.

Uczestniczyć w niej mają m.in. Główny Lekarz Weterynarii Paweł Meyer, prof. Hanna Mamzer, adwokat Katarzyna Topczewska oraz Katarzyna Śliwa-Łobacz z Fundacji Mondo Cane.

Skala problemu była wielokrotnie opisywana przez instytucje kontrolne. Najwyższa Izba Kontroli wskazywała na nieprawidłowości dotyczące organizowania przez gminy opieki nad bezdomnymi zwierzętami. Wśród stwierdzonych przypadków znalazło się powierzanie prowadzenia schronisk lub wyłapywania zwierząt podmiotom bez wymaganych zezwoleń.

NIK zwracała również uwagę na rosnące wydatki samorządów przy jednoczesnym utrzymywaniu się systemowych problemów związanych z bezdomnością zwierząt. nik.gov.pl/….

Dyskusja o schroniskach nie sprowadza się więc do pytania, czy zwierzę ma dach nad głową. Chodzi także o standard opieki, możliwości kontroli placówek, nadzór weterynaryjny, transparentność wydatkowania pieniędzy publicznych, działania adopcyjne oraz zapobieganie bezdomności zanim zwierzę w ogóle trafi do schroniska.

Dobrostan zwierząt gospodarskich staje się częścią europejskiej polityki rolnej

Trzeci panel kongresu będzie dotyczył dobrostanu zwierząt gospodarskich jako potencjalnego elementu europejskiej jakości produkcji rolnej. W debacie mają uczestniczyć przedstawiciele parlamentu oraz organizacji Compassion in World Farming, Eurogroup for Animals i Otwarte Klatki.

Ten obszar ma szczególne znaczenie gospodarcze, ponieważ każda zmiana standardów dotyczących chowu, transportu lub warunków utrzymywania zwierząt wpływa również na producentów rolnych, koszty inwestycji oraz konkurencyjność europejskiej żywności.

Polska już wykorzystuje instrumenty finansowe zachęcające gospodarstwa do podnoszenia standardów ponad minimum ustawowe. gov.pl/… przewiduje wsparcie dla rolników realizujących określone praktyki poprawiające warunki utrzymywania zwierząt. Od kampanii 2026 roku zmodyfikowano część zasad programu, m.in. w zakresie systemów jakości powiązanych z płatnościami dobrostanowymi.

Jednocześnie kierunek zmian wyznaczany jest także na poziomie Unii Europejskiej. Komisja Europejska w przedstawionej w lipcu strategii dotyczącej sektora hodowlanego zapowiedziała m.in. działania zmierzające do poprawy dobrostanu kur niosek, młodych kurcząt i świń, przy uwzględnieniu okresów przejściowych oraz finansowania transformacji. commission.europa.eu/….

Dla Polski oznacza to debatę, w której kwestie etyczne, weterynaryjne i ekonomiczne będą musiały być rozpatrywane jednocześnie. Wprowadzanie nowych standardów wymaga bowiem nie tylko zapisów prawnych, ale również harmonogramów dostosowania gospodarstw, inwestycji i stabilnych zasad finansowania.

Dzikie zwierzęta coraz częściej stają się naszymi sąsiadami

Ostatni panel ma dotyczyć wspólnej przestrzeni ludzi i dzikich zwierząt. To problem widoczny zarówno w dużych miastach, jak i na terenach rolniczych czy podmiejskich.

Zmiany sposobu użytkowania przestrzeni, rozwój zabudowy i infrastruktury oraz dostępność pokarmu sprawiają, że kontakty z dzikimi zwierzętami nie są już wyłącznie domeną terenów leśnych. GDOŚ zwraca uwagę, że ranne lub chore dzikie zwierzęta są coraz częściej spotykane także na obrzeżach miast i przy drogach. gov.pl/….

W kongresowej dyskusji mają uczestniczyć m.in. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska Piotr Otawski, przedstawicielka Inspekcji Weterynaryjnej oraz reprezentanci organizacji społecznych.

W tym przypadku szczególnie wyraźnie widać, że samo prawo ochrony gatunkowej nie rozwiązuje wszystkich konfliktów. Potrzebne są procedury reagowania, edukacja mieszkańców, odpowiednie planowanie przestrzenne i jasne określenie odpowiedzialności poszczególnych instytucji.

Od pojedynczych interwencji do systemu

Program VI Kongresu Praw Zwierząt pokazuje wspólny mianownik bardzo różnych problemów. W wielu przypadkach przepisy już istnieją, ale ich skuteczność zależy od tego, kto ma je wykonywać, kontrolować i finansować.

Dotyczy to zarówno opieki nad bezdomnym psem czy wolno żyjącym kotem, jak i nadzoru nad schroniskiem, kontroli warunków utrzymywania zwierząt gospodarskich czy interwencji dotyczącej dzikiego zwierzęcia w mieście.

Kolejnym etapem zmian może więc być nie tylko rozszerzanie katalogu prawnych zakazów i obowiązków, lecz również budowanie mechanizmów pozwalających rzeczywiście je egzekwować: rejestrów, standardów kontroli, skuteczniejszej współpracy administracji i organizacji społecznych oraz stabilnego finansowania zadań powierzonych samorządom i służbom.

VI Kongres Praw Zwierząt odbędzie się 2 października 2026 roku w gmachu Senatu RP przy ul. Wiejskiej 6/8 w Warszawie. Program przewiduje pięć debat poświęconych kolejno zmianom w prawie, statusowi prawnemu kotów, dobrostanowi zwierząt gospodarskich, nadzorowi nad schroniskami oraz relacjom człowieka z dzikimi zwierzętami.