Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej odmówił Polsce zastosowania środka tymczasowego, który miał zatrzymać stosowanie umowy handlowej UE–Mercosur do czasu rozstrzygnięcia głównej skargi. W opublikowanym 29 września postanowieniu wiceprezes Trybunału uznał, że Polska nie wykazała w wystarczającym stopniu ryzyka poważnej i nieodwracalnej szkody.

To istotne rozróżnienie: TSUE nie orzekł, że polskie zarzuty wobec sposobu przyjęcia umowy są bezzasadne. Nie rozstrzygnął też o zgodności samego porozumienia z unijnymi traktatami. curia.europa.eu/…. Sprawa główna o sygnaturze C-460/26 nadal się toczy.

Polska chciała zatrzymania tymczasowego stosowania umowy

Spór dotyczy decyzji Rady UE z 9 stycznia 2026 r., która umożliwiła podpisanie i tymczasowe stosowanie Umowy przejściowej w sprawie handlu, określanej jako ITA, pomiędzy Unią Europejską a Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem.

eur-lex.europa.eu/… stanowi podstawę prawną tymczasowego stosowania handlowej części porozumienia. ITA obowiązuje w tym trybie od 1 maja 2026 r. i ma zostać zastąpiona przez szerszą umowę o partnerstwie UE–Mercosur po jej wejściu w życie.

Polska 10 maja wniosła do TSUE skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Rady. Równolegle zażądała jej zawieszenia do chwili wydania ostatecznego wyroku.

Rząd argumentował między innymi, że sposób przyjęcia decyzji naruszył unijne traktaty, zasadę lojalnej współpracy oraz stanowił nadużycie władzy. Podnosił również zagrożenia związane z liberalizacją handlu rolnego, brakiem tzw. klauzul lustrzanych i konkurencją ze strony tańszych produktów z państw Mercosuru.

TSUE: Polska nie wykazała nieodwracalnej szkody

Na obecnym etapie Trybunał nie oceniał szczegółowo, czy te zarzuty są prawnie uzasadnione. W postępowaniu dotyczącym środka tymczasowego kluczowe było inne pytanie: czy pozostawienie decyzji w mocy do czasu wydania wyroku grozi szkodą na tyle poważną i nieodwracalną, że konieczna jest natychmiastowa interwencja.

Zdaniem wiceprezesa TSUE Polska takiego ryzyka nie wykazała.

W odniesieniu do kwestii zdrowotnych i środowiskowych Trybunał zwrócił uwagę, że produkty rolne importowane z państw Mercosuru nadal podlegają unijnym przepisom bezpieczeństwa żywności oraz normom sanitarnym. Sama umowa nie pozbawia również UE możliwości blokowania produktów niespełniających obowiązujących wymogów ani podejmowania nadzwyczajnych działań w razie poważnego zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin.

Polska wskazywała również na możliwość spadku dochodów europejskich rolników i zaburzeń na rynku. Trybunał uznał jednak, że przedstawione informacje nie pozwalają z wystarczającym prawdopodobieństwem stwierdzić, iż konkurencja z Mercosuru zmusi rolników do kończenia działalności lub wywoła poważne zakłócenia na unijnym rynku rolnym.

W postanowieniu podkreślono przy tym, że kondycja rynku zależy także od innych czynników, między innymi cen energii, kosztów nawozów oraz konkurencji ze strony państw trzecich spoza Mercosuru.

Trybunał nie przesądził, czy Polska ma rację w głównej sprawie

Oddalenie wniosku o zabezpieczenie nie jest równoznaczne z oddaleniem skargi Polski.

TSUE wyraźnie zaznaczył, że wyrok dotyczący istoty sprawy C-460/26 zostanie wydany później, a postanowienie w sprawie środków tymczasowych nie przesądza jego treści.

Ma to znaczenie również z proceduralnego punktu widzenia. Warunki zastosowania środka tymczasowego są kumulatywne. Skoro Polska nie wykazała zdaniem Trybunału wymaganej pilności i ryzyka poważnej, nieodwracalnej szkody, wiceprezes TSUE uznał, że na tym etapie nie musi rozstrzygać pozostałych przesłanek, w tym oceniać, czy podnoszone przez Polskę zarzuty prawne są na pierwszy rzut oka dostatecznie uzasadnione.

W praktyce oznacza to, że tymczasowe stosowanie handlowej części porozumienia UE–Mercosur może być kontynuowane, podczas gdy Trybunał będzie badał legalność decyzji Rady.

Równolegle trwa jeszcze drugi spór prawny wokół Mercosuru

Polska skarga nie jest jedynym postępowaniem przed TSUE dotyczącym porozumienia.

Parlament Europejski zwrócił się wcześniej do Trybunału o opinię dotyczącą zgodności umów UE–Mercosur i związanych z nimi decyzji Rady z unijnymi traktatami. eur-lex.europa.eu/… obejmuje między innymi pytania o prawidłowość procedury, tzw. mechanizm zachowania równowagi oraz zgodność porozumienia z unijną zasadą ostrożności.

Są to odrębne postępowania, choć dotyczą częściowo zbliżonych zagadnień prawnych.

Na dziś sytuacja jest więc jednoznaczna tylko w jednym punkcie: Polska nie doprowadziła do wstrzymania tymczasowego stosowania umowy handlowej z Mercosurem. O tym, czy zaskarżona decyzja Rady UE była zgodna z prawem i czy powinna zostać unieważniona, TSUE dopiero rozstrzygnie.